Luchtkwaliteit

De lucht die we inademen bevat deeltjes en gassen:

  • De kleinste deeltjes in de lucht noemen we fijn stof
  • Lucht bestaat vooral uit stikstof- en zuurstofgas, maar het zijn de kleine hoeveelheden van andere gassen die (samen met fijn stof) de luchtkwaliteit bepalen
Er valt (heel) veel te vertellen over luchtverontreiniging. Deze website focust op fijn stof, roet en stikstofdioxide omdat die een groot effect hebben op onze gezondheid. Koolstofdioxide speelt een grote rol in klimaatverandering, maar heeft bij normale concentraties in de buitenlucht geen directe impact op onze gezondheid.

Fijn stof

Fijn stof
Fijn stof (particulate matter, PM) is een verzamelterm voor zeer kleine deeltjes die in de lucht zweven. De rechtstreekse uitstoot van fijn stof gebeurt vooral door houtverbranding, verkeer en industrie. Gassen afkomstig van landbouw, verkeer, en industrie veroorzaken, na reacties in de lucht, ook veel fijn stof.

Roet

Roet

Roet is een onderdeel van fijn stof, en noemen we ook zwarte koolstof of black carbon (BC). Roetdeeltjes ontstaan bij de onvollledige verbranding van diesel, biomassa en biobrandstof. De belangrijkste bronnen van roet zijn (weg)verkeer en het verbranden van hout. 

Stikstofdioxide

Stikstofdioxide
Stikstofdioxide (NO2) is een gas dat vrijkomt bij verbrandingsprocessen, bv. in motoren, verwarmingsketels en industriële installaties. De belangrijkste bronnen van NO2 in Vlaanderen zijn het verkeer (vooral wegverkeer, maar ook scheepvaart en luchtvaart) en de industrie.

Koolstofdioxide

Koolstofdioxide
Koolstofdioxide (CO2) is een gas dat vrijkomt bij de verbranding van alle stoffen die koolstof bevatten, zoals hout en fossiele brandstoffen (bv. aardolie en aardgas). CO2 is een broeikasgas en speelt een grote rol in klimaatverandering.

Fijn stof

Stofdeeltjes in de lucht kunnen ingedeeld worden op basis van de grootte, oorsprong en samenstelling. 

Grootte

Fijn stof wordt ingedeeld volgens de grootte van de deeltjes (meer bepaald de 'aerodynamische diameter'). Hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper ze onze longen kunnen binnendringen. We spreken over PM10, PM2,5 en PM0,1:

  • PM10: deeltjes kleiner dan 10 µm
  • PM2,5: deeltjes kleiner dan 2,5 µm
  • PM0,1: deeltjes kleiner dan 0,1 µm of "ultrafijn stof"

(1 µm = één duizendste van een milimeter)

Fijn stof wordt uitgedrukt in een massahoeveelheid per volume lucht, namelijk in microgram per kubieke meter (µg/m3). Ultrafijne stofdeeltjes hebben nauwelijks massa en worden daarom in aantallen uitgedrukt (aantal/cm3).

Aerodynamische diameter

Zwevende deeltjes zijn meestal niet bolvormig, maar hebben allerlei vormen. Zo bestaat bv. roet uit complexe ketens. De aerodynamische diameter van een deeltje is de grootte van een bolvormig deeltje dat zich in de lucht op dezelfde manier gedraagt als het deeltje.
Image

Oorsprong

Fijn stof wordt naargelang de oorsprong ingedeeld in primaire en secundaire deeltjes:

  • Primair fijn stof dat rechtstreeks wordt uitgestoten
  • Secundair fijn stof dat ontstaat na reacties in de atmosfeer

De meeste stofdeeltjes ontstaan door de mens, bv. door het houtverbranding, land- en tuinbouw en verkeer. Sommige stofdeeltjes zijn van natuurlijke oorsprong, zoals zeezout of Saharazand (al komt dat laatste maar zelden voor in Vlaanderen).

Samenstelling

Fijn stof bestaat uit een mengsel van verschillende soorten vaste of vloeibare deeltjes met een uiteenlopende chemische samenstelling:

  • Secundaire anorganische ionen
  • Organische deeltjes
  • Mineraal stof
  • Zeezout
  • Roet

Lees meer over fijn stof in deze infografiek van de Vlaamse Milieumaatschappij.

10 vragen over luchtvervuiling en fijn stof

Wat is luchtvervuiling?
'Luchtvervuiling' is in feite een containerbegrip voor een complexe materie. Het is het verschijnsel waarbij de ons omringende lucht verontreinigd is door stoffen die schadelijk zijn voor mens en/of natuur. Deze stoffen kunnen zowel van natuurlijke als menselijke bronnen afkomstig zijn.
Is onze lucht vuiler dan vroeger?
Welke regelgeving bestaat er voor omgevinglucht?
Welke factoren beïnvloeden de luchtkwaliteit?
Is fijn stof de belangrijkste vorm van luchtverontreiniging?
Hoeveel fijn stof mag er in de lucht zitten?
  • Volgens de Europese regelgeving mag voor PM10 de dagdrempelwaarde van 50 µg/m3 maximaal 35 keer per jaar overschreden worden. Volgens de WGO-advieswaarde mag dit maximum 3 dagen per jaar gebeuren.
  • Voor PM2,5 is vooral de regelgeving voor het jaargemiddelde van belang, namelijk maximum 25 µg/m3 (EU-norm) en 10 µg/m3 (WGO-advieswaarde).
  • Voor fijn stof bestaat geen waarde die als ‘gezond’ wordt beschouwd: hoe minder fijn stof hoe beter.
Waar komt fijn stof vandaan?
Welke deeltjes zijn het schadelijkst?
Stoten elektrische wagens fijn stof uit?
Is fijn stof een goede maat voor de invloed van verkeer?

Effecten

  • Gezondheid: luchtverontreiniging verergert bestaande gezondheidsprobemen, zoals luchtweginfecties en astma. Het leidt tot hart- en vaatziekten, kanker en vroegtijdige sterfte. Fijn stof heeft het grootste aandeel in de gezondheidseffecten
  • Natuur: luchtverontreiniging tast ecosystemen aan en vermindert de biodiversiteit. Dit komt vooral door ammoniak, stikstofdioxide en ozon
  • Klimaat: luchtverontreiniging beïnvloedt ook de klimaatverandering

Lees meer over de effecten van luchtverontreiniging op onze gezondheid en ecosystemen (VMM-infografieken).

Vroegtijdige sterfte

Schatting van het aantal vroegtijdige overlijdens door luchtverontreiniging in Vlaanderen in 2017 (bron: VMM).

 
0
Fijn stof
0
Stikstofdioxide
0
Ozon

Overzicht van effecten per polluent

Overzicht van de verschillende luchtverontreinigende polluenten en hun impact (bron: Vlaams Luchtbeleidsplan 2030). Een polluent (bv. fijn stof - PM) heeft vaak meerdere gevolgen. Omgekeerd wordt een bepaalde impact (bv. verzuring) veroorzaakt door meerdere polluenten.
Image
  • SOx: zwaveloxiden
  • NH3: ammoniak
  • NOx: stikstofoxiden
  • NMVOS: niet-methaan vluchtige organische stoffen
  • PM: fijn stof
  • PAK's: polycyclische aromatische koolwaterstoffen
  • BC: zwarte koolstof
  • UFP: ultrafijn stof
  • PBC's: polychloorbifenylen 
  • CO: koolstofmonoxide
  • CH4: methaan

Maatregelen

Wat kan ik zelf doen?

  • Verplaats je duurzaam: wagens stoten veel vervuilende stoffen uit. Ga zoveel mogelijk te voet, met de fiets of het openbaar vervoer
  • Verwarm verstandig: het verbranden van hout is de belangrijkste bron van fijn stof in Vlaanderen. Beperk het gebruik van houtkachels en open haarden. Lees meer over luchtverontreiniging door houtverbranding (VMM-infografiek)
  • Eet plantaardig: de uitstoot van ammoniak door de veeteelt draagt veel bij aan (secundair) fijn stof

Wat doet de overheid?

  • Europa: het Europees niveau is van groot belang voor de regelgeving rond luchtvervuilling. Luchtverontreiniging stopt namelijk niet aan de grenzen. Twee belangrijke Europese richtlijnen zijn de Nationale Emissieplafondrichtlijn en de Richtlijn Luchtkwaliteit.
  • Vlaanderen: de Vlaamse Regering heeft in juli 2018 het ontwerp van Luchtbeleidsplan 2030 goedgekeurd. Het openbaar onderzoek is afgerond in sept 2018. De opmerkingen worden verwerkt en het plan wordt klaargemaakt voor definitieve goedkeuring door de Vlaamse Regering.
  • Het gecoördineerd Belgisch luchtplan moet voor april 2019 aan de Europese Commissie overgemaakt worden.
  • Stad Gent: in 2016 werd het Actieplan fijn stof en NO2 voor agglomeratie Gent en Gentse Kanaalzone goedgekeurd. Het mobiliteitsplan, dat bestaat uit een parkeerplan (2016) en een circulatieplan (april 2017), heeft de luchtkwaliteit in de binnenstad duidelijk verbeterd. In 2020 plant de stad Gent de invoering van een lage-emissiezone (LEZ). Volgens het ontwerp Luchtbeleidsplan 2030 zal dit echter niet voldoende zijn om de doelstellingen voor de blootstelling aan NO2 te behalen.
 

Meer weten?

Lees meer over luchtvervuiling

Image
Image

Specifiek voor Gent en de Gentse Kanaalzone

Image
Image